Te zot voor woorden
Bruegel en spreekwoorden in de kunst 

Wat gebeurt er wanneer je woorden en zinnen letterlijk gaat uitbeelden? Vandaag kennen we dat procedé uit cartoons en memes, maar het fenomeen is veel ouder. Vooral Pieter Bruegel werd beroemd met zijn voorstellingen van uitdrukkingen en spreekwoorden. Ze zijn vaak grappig en absurd, maar tegelijk raadselachtig en soms ook wat choquerend. Ze behoren tot Bruegels meest geliefde en invloedrijke werken.

Te zot voor woorden is de eerste tentoonstelling van groot formaat gewijd aan de rol van spreekwoorden en figuurlijke taal als inspiratiebron in de beeldende kunst. Centraal staat het werk van Bruegel en de ca. 10 jaar dat hij in Antwerpen werkte. De tentoonstelling onderzoekt daarnaast hoe enkele van de grootste schilders van de zeventiende eeuw, zoals Rubens, Rembrandt, Michaelina Wautier, Jacques Jordaens en Jan Steen, spreekwoorden bleven uitbeelden. Tegelijk kunnen bezoekers verkennen hoe dit gebruik ook in niet-Europese kunst voorkwam. Van aardewerk uit Iran en China tot prenten uit Japan, er zijn talloze voorbeelden met vaak opmerkelijke overeenkomsten met de Bruegeliaanse traditie.

Met het spreken in beelden wilden kunstenaars mensen aan het denken en vooral aan het praten zetten. Het waren ‘conversation pieces’. Achter de humor en de alledaagse wijsheden zitten vaak erg gevoelige onderwerpen. Zo bieden deze werken een unieke inkijk in de dingen waar mensen in de zestiende en zeventiende eeuw van wakker lagen: sociale ongelijkheid, corruptie, alcoholmisbruik, de opvoeding van kinderen en de fragiliteit van het leven. Het is precies die herkenbaarheid die maakt dat ze vandaag nog steeds kunnen prikken en ontroeren.