Wat als kleuren konden zingen? Het KMSKA presenteert Zingend rood. Topstukken van Ensor, Wouters en Schmalzigaug. 

Van 11 april tot en met 30 augustus 2026 voert Zingend rood in het Koninklijk Museum voor  Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) de bezoeker naar het hart van het Belgische  modernisme, waar kleur trilt, beweegt en een zintuiglijke kracht wordt. Op  basis van de rijke collectie van het museum en aangevuld met enkele bijzondere  bruiklenen laat de tentoonstelling zien hoe kunstenaars rond 1900 nieuwe  manieren zochten om emotie en beweging zichtbaar te maken via krachtige,  vibrerende pigmenten.

“Misschien heb je ooit in Antwerpen De  aanbidding door de koningen van Rubens gezien. Ik ken geen enkel  impressionistisch schilderij met zo’n zingend rood als in de mantel van  koning Melchior.” Die woorden schrijft de Antwerpse  kunstenaar Jules Schmalzigaug in 1914 aan Umberto Boccioni, een van de  leiders van het Italiaanse futurisme. Voor Schmalzigaug is kleur geen  decoratie, maar een klank, een intensiteit die je bijna kan horen.

Precies deze gedachte vormt de kern van Zingend  rood, een expo die toont hoe kleur kan zingen, botsen en bewegen en hoe schilderkunst een bijna muzikale ervaring wordt.

Drie sleutelfiguren

Zingend rood  brengt de drie grote Belgische kleurkunstenaars voor het eerst zo prominent  samen: het fantasievolle universum van Ensor, de futuristische composities  van Schmalzigaug en de aanlokkelijke huiselijke interieurs van Wouters. Ieder  van hen probeerde op zijn manier het zachte kleurenpalet van de  impressionisten te doorbreken. Zij zagen net krachtig potentieel in volle,  luide pigmenten. Hun beeldtaal schreeuwt, sust, lacht of zoemt. Hun kleuren  klinken luid en prikkelen naast de ogen ook andere zintuigen en emoties. De  kleur rood speelt hierin een centrale rol. Niet als geïsoleerde kleur, maar  als een soort leitmotiv binnen een rijk orkest van pigmenten, voortdurend in  dialoog met krachtige blauwen, groenen en gelen.

“Het KMSKA beschikt over de grootste  collecties van Ensor, Wouters en Schmalzigaug. Zingend rood biedt dan ook een  unieke kans om hun werk voor het eerst zo nadrukkelijk samen te tonen en de  verbanden tussen deze kunstenaars zichtbaar te maken. Dankzij een aantal  bijzondere bruiklenen wordt die dialoog bovendien nog verder verdiept.” — Luk Lemmens, voorzitter KMSKA vzw.

Een rode draad

Niet toevallig opent de  tentoonstelling met Heilige familie met de papegaai  (1614–1633) van Peter Paul Rubens. Het kenmerkende Rubensrood vormt een vroege, krachtige inspiratiebron. De expo toont hoe ook kunstenaars als Henri De Braekeleer en Adolphe Monticelli al experimenteerden met een vrijer, resonant kleurpalet. Op hun beurt vormden zij met hun scherpe kleuranalyse een nieuw artistiek voorbeeld. Rik Wouters smulde van de “kleine vermiljoenen dingskes” in De Braekeleers werk. Ook de andere moderne kleurkunstenaars bouwden daarop voort en dreven die zoektocht naar een felle, postimpressionistische vernieuwing nog verder door. Naast Rubens en de drie coloristen brengt Zingend rood deze kruisbestuiving in kaart met werken van kunstenaars als Jean Brusselmans, Willem Paerels en Louis van Lint.

“Door de eeuwen heen  heeft rood altijd de aandacht getrokken van zowel kunstenaars als publiek.  Het is een kleur die je niet onverschillig laat. Ze trekt de aandacht, stuurt  de blik en roept emoties op. Met Zingend rood nodigt het KMSKA bezoekers uit  om de meeslepende kracht van kleur opnieuw te ontdekken.” – Carmen Willems, algemeen directeur KMSKA vzw.

Een feest van kleur en klank

De idee dat kleuren als klanken ervaren kunnen  worden stond vanaf de 19de eeuw in het hart van het moderne experiment. In  technische termen is het fenomeen een vorm van synesthesie: een neurologisch  verschijnsel waarbij meerdere zintuigen tegelijk worden geprikkeld.

Ensor, Wouters en Schmalzigaug toonden dat  kleuren het luidst zingen wanneer ze vrij en vol op doek zijn aangebracht.  Werken van Ensor werden door critici zelfs omschreven als ‘symfonieën van  kleur’. Naast schilderijen en tekeningen illustreert de expo dit aan de hand  van een aantal betekenisvolle muzikale en zelfs hedendaagse installaties. In  de vertoning van Alexander Scriabins muziekstuk Prometheus uit 1915 verandert de kleur van het licht in de concertzaal bijvoorbeeld op basis van de muziek.

Ook vormelijk zochten modernisten naar  expressie en levendigheid. Met golvende, zwierige lijnen zetten ze beelden in  beweging. Hun dunne en brede penseel- en potloodstreken geven de werken een  voelbaar ritme, als een soort polsslag. Voor de modernisten was dit  zweepslagmotief of arabesk een manier om vaart of juist verstilling te  creëren. Niet toevallig introduceerde de Franse componist en tijdgenoot  Claude Debussy de arabesk ook in de muziek.

“Wat deze drie kunstenaars verbindt,  is hun meesterlijke beheersing van volle pigmenten én van ritmische  arabeskelijnen. In hun schilderijen zijn pigmenten geen stille materie, maar  muzikale krachten: vermiljoenrood dat schreeuwt, blauw dat klettert, geel dat  schettert en groen dat schalt. In Zingend rood komen kleur en lijn samen in  een bijna muzikale ervaring.” — Adriaan Gonnissen, curator Zingend  rood. Topstukken van Ensor, Wouters en Schmalzigaug

NOOT VOOR DE PERS

• De expo Zingend  rood. Topstukken van Ensor, Wouters en Schmalzigaug loopt van 11 april tot 30 augustus 2026.
• Beeldmateriaal vind je hier.
• In aanloop naar de tentoonstelling Antony  Gormley. Geestgrond worden Zaal Licht en de Ensorzalen voor het eerst sinds de heropening in 2022 leeggemaakt en omgevormd tot exporuimtes. Deze ingreep creëert de opportuniteit om een grote selectie werken uit de vaste opstelling Moderne Meesters te presenteren in Zingend rood.
• Vanaf eind mei breidt de expo uit met een vijfde  zaal, waarin bezoekers zich kunnen onderdompelen in de immersieve installatie  Rainbow (2019) van de hedendaagse kunstenaar Nazanin Fakoor.
• Bezoekers met  rood-groene kleurenblindheid kunnen voor Zingend rood aan de infobalie een EnChroma-bril ontlenen om kleuren intenser te ervaren. Het museum heeft een beperkt aantal brillen beschikbaar (voor volwassenen, kinderen en als overzetbril), in bruikleen gegeven door Optiek Casteur.
• Bij Hannibal Books verschijnt naar aanleiding van de tentoonstelling een gelijknamige catalogus.
• Deze tentoonstelling is mede mogelijk dankzij de steun van de Vlaamse overheid en de Bank van Breda.