Het KMSKA belicht bijzonder hoofdstuk uit Antwerpse stadsgeschiedenis in eerste expo van 2026
Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) start het nieuwe jaar met een intrigerende focusexpo in het prentenkabinet. Vanaf 6 februari kunnen bezoekers zich verdiepen in het bewogen verhaal van de Antwerpse citadel, een zestiende-eeuws fort dat eeuwenlang het uitzicht van het Antwerpse Zuid bepaalde. Aan de hand van prenten, schilderijen, kaarten, archeologische foto’s en medaillons volgt de expo hoe het meeslepende verhaal van de citadel werd geschreven en herschreven in onrustige oorlogstijden.
Met de expo De val van Alva’s citadel. Beeld en herinnering in turbulente tijden reconstrueert het museum een vaak vergeten hoofdstuk uit de Antwerpse stadsgeschiedenis. De Spaanse hertog van Alva gaf in 1567 de opdracht tot de bouw van een citadel. Deze dwangburcht moest de stad en haar inwoners onder controle houden na enkele rebelse uitspattingen. In 1577 keerde het tij. Althans voor eventjes. De Antwerpenaren namen het gebouw in en sloopten het gedeeltelijk. Toen de stad tien jaar later opnieuw onder Spaans bewind viel, werd de citadel in zijn oorspronkelijke staat hersteld. Deze turbulente episode van opbouw, afbraak en herstel vond plaats op nog geen twintig jaar tijd.
De geschiedenis van Alva’s citadel is onlosmakelijk verbonden met Antwerpen en met het DNA van deze stad: eigenzinnig, weerbarstig en gelaagd. Met deze expo toont het KMSKA hoe kunst ons helpt om ook turbulentere episodes uit onze Antwerpse geschiedenis te begrijpen en te blijven doorgeven aan nieuwe generaties.
Aan het einde van de 20ste eeuw werd de citadel gesloopt om plaats te maken voor de Zuidwijk en het KMSKA. De geschiedenis van het fort is niet louter belangrijk voor het museum vanwege de gedeelde locatie. Het KMSKA bezit ook een schilderij dat de afbraak van de citadel in 1577 afbeeldt. Onderzoek dat gepaard ging met de restauratie van dit anonieme stuk uit 1620 legde onverwacht een intrigerende geschiedenis bloot.
Een verhaal over macht, manipulatie en kwakzalverij
Bezoekers mogen zich verwachten aan een diepe duik in het zestiende-eeuwse Antwerpen en zijn citadel. In een onverwachte zijsprong wordt bovendien de wereld van de kwakzalverij verkent. De expo biedt de kans om na te denken over hoe samenlevingen en individuen omgaan met pijnlijke episodes uit hun verleden, en welke ingrijpende rol kunst hierin speelt.
De val van Alva’s citadel. Beeld en herinnering in turbulente tijden: “Het schilderij in het KMSKA is een herwerkte versie van een oudere compositie. Het originele werk toont onderin Willem van Oranje, de leider van het verzet tegen Spanje. In de latere versie in het KMSKA werd Oranje vervangen door vechtende kinderen en een kwakzalver, een figuur die misleiding symboliseert. Een kleine, maar betekenisvolle wijziging. Het eerste beeld dateert van vlak na de afbraak en viert deze. Het latere werd geschilderd toen Antwerpen opnieuw Spaans was en geeft er commentaar op. Het schilderij werd zo onderdeel van een ideologische strijd.
Op ontdekking met Pedro Elias
Om het verhaal nog verder te doorgronden, voorziet de tentoonstelling bijkomend een unieke audio-ervaring. In de speciaal voor de expo gecreëerde podcast gaat curator Koen Bulckens in gesprek met Pedro Elias, die zich als trouwe museumbezoeker - mét Spaanse origine en een geschiedenis van hypochondrie - tot een opmerkelijke begeleider ontpopt doorheen dit woelige Antwerpse hoofdstuk. Laat je meenemen op een verrassende en humoristische tocht en ontrafel samen met hen de historische, politieke en symbolische lagen die achter de intrigerende schilderijen schuilen. De podcast kan vrij worden beluisterd, zowel tijdens het bezoek als elders.
